മുറപ്പെണ്ണിന്റെ (1965) കാലത്ത് പാപ്പാത്തിയുടെ അമ്മമ്മ പുഷ്പ ടി.ദാമോദരന്‍, നടിമാരായ ജ്യോതി ലക്ഷ്മി , ശാരദ, പുഷ്പ ദാമോദരന്റെ അനിയത്തി  ധനലക്ഷ്മി

 

 
പുനലൂര്‍ രാജന്‍
കാലത്തിന്റെ അടയാത്ത കണ്ണ് 
പ്രേംചന്ദ് 
അടയാത്ത കണ്ണുകളുണ്ട്. രാജേട്ടന്റെത് പോലെ. പുനലൂര്‍ രാജന്‍ എന്നത് ഇനി അടയാത്ത  കണ്ണുകളുടെ പേരാണ് . 
അത് ചിതയില്‍ എരിയില്ല . അത് തുറന്നു നില്‍ക്കുന്നത് കാലത്തെ കാണിക്കാനാണ്.  കാലത്തെ കാട്ടിക്കൊണ്ട് അതടയാതെ നില്‍ക്കും. ചരിത്രത്തോടൊപ്പം , ചരിത്രമായി.
 
ആരായിരുന്നു എനിക്ക്  രാജേട്ടന്‍ ?  എണ്‍പതുകളുടെ തുടക്കത്തില്‍ കോഴിക്കോട് നഗരത്തിലെ  സാംസ്‌കാരിക രാഷ്ടീയ  പരിപാടികളില്‍ ആ കാലത്തിന്റെതല്ലാത്ത ഒരു ക്യാമറയും തൂക്കി നടന്ന നിതാന്ത സാന്നിധ്യമായാണ് ഞാനാദ്യം രാജേട്ടനെ കാണുന്നത്  . അന്നത്തെ കോഴിക്കോട്   മെഡിക്കല്‍ കോളേജില്‍ പലതലമുറകളില്‍ പെട്ട മെഡിക്കല്‍ വിദ്യാര്‍ത്ഥി സുഹൃത്തുക്കളായ  ബ്രഹ്മപുത്രനും സുരേഷിനും മോഹന്‍ മാമുണ്ണിക്കും ഹേമന്തിനും  കൃഷ്ണകുമാറിനും സുരേഷ് ബാബുവിനും ഐ. രാജനും  സുരേന്ദ്രനും  , ജയറാമിനും  ഇ.പി.മോഹനനും മനോജിനും ജയകൃഷ്ണനും നാസ്സറിനും കുരിയാക്കോസിനും ഫിറോസിനും വേണുവിനും വേണുഗോപാലിനും ...... ഒക്കെയൊപ്പം സാംസ്‌കാരിക രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെ ശരീരശാസ്ത്രം പഠിച്ചു കൊണ്ടിരിക്കുന്ന കാലത്താണ് അവരുടെയൊക്കെ സുഹൃത്തായ  മെഡിക്കല്‍ കോളേജിന്റെ ഔദ്യോഗിക ഛായാഗ്രാഹകന്‍ കൂടിയായ പുനലൂര്‍ രാജന്‍ എന്റെയും സുഹൃത്താക്കുന്നത്. മെഡിക്കല്‍ കോളേജിലെത്തിയാല്‍ കൂട്ടുകാര്‍ ക്ലാസ്സ് വിട്ടു വരും വരെ അന്ന് കാത്തിരിക്കുന്ന ഇടത്താവളം കൂടിയായിരുന്നു അന്ന്  കാമ്പസിനകത്തെ രാജേട്ടന്റെ വിശാലമായ ഓഫീസ് മുറി . അപൂര്‍വ്വ രോഗങ്ങളും വിചിത്ര ജനനങ്ങളും ശസ്ത്രക്രിയ കഴിഞ്ഞ ശരീര ഭാഗങ്ങളും പുറമെ  പില്‍ക്കാലത്ത് കേസന്വേഷണങ്ങള്‍ക്കും പഠനവിഷയങള്‍ക്കുമായി  മൃതശരീരങ്ങളും ഒക്കെ ഫോട്ടോ എടുത്ത് വയ്ക്കുന്ന അസാധാരണമായ ജോലിയായിരുന്നു രാജേട്ടന് അവിടെ. ആര്‍ട്ടിസ്റ്റ് ഫോട്ടോഗ്രാഫര്‍.  ഇപ്പോള്‍ അവിടെ  അങ്ങിനെ ഒരു പോസ്റ്റ് ഉണ്ടോ എന്നു പോലും അറിയില്ല. അത്തരം കാത്തിരുപ്പുകള്‍ക്കിടയില്‍  ഒരു ദിവസം രാജേട്ടന്‍  കാണിച്ചു തന്ന ഒരു കാഴ്ച പിന്നീടൊരിക്കലും കാണാനാഗ്രഹിക്കാത്ത ഒരു ദുഃസ്വപ്നം പോലുള്ള ഒരു ദൃശ്യമായിരുന്നു  . മെഡിക്കല്‍ കോളേജില്‍ വിദ്യാര്‍ത്ഥികള്‍ക്ക് പഠിക്കുവാനുള്ള മൃതശരീരങ്ങള്‍ സൂക്ഷിച്ചു വച്ച മുറിയായിരുന്നു. കുറേ മൃതദേഹങള്‍ കൂട്ടിയിട്ട ഒരിടം.  പണ്ടൊക്കെ കോഴിക്കോട്ട് അവധിക്കാലത്ത്  എക്‌സിബിഷന്‍ വരുമ്പോള്‍  മെഡിക്കല്‍ കോളേജില്‍ ഒരു മൃതദേഹം ശരീരഭാഗങ്ങള്‍ പൊതു സമൂഹത്തെ പഠിപ്പിക്കാന്‍  കൊണ്ടു വയ്ക്കാറുണ്ട്. എന്നാല്‍ അത്രയധികം മൃതദേഹങ്ങള്‍ ഒന്നിച്ച് കാണുന്നത് ആദ്യമായിരുന്നു.  അതൊക്കെ ആരാണെന്ന ഞെട്ടല്‍ പിന്നീടൊരിക്കലും മാറിയില്ല. അതുപോലൊരു മുറി ഇപ്പോഴും അവിടെയുണ്ടോ   എന്നറിയില്ല. എന്നാലും പിന്നെ എപ്പോഴും അതുവഴി കടന്നു പോകുമ്പോള്‍ ആ അജ്ഞാത മനഷ്യരുടെ നിലവിളികള്‍ കേള്‍ക്കുന്നത് പോലെ തോന്നും. ഏകദേശം അതിനടുത്തായിരുന്നു രാജേട്ടന്റെ മുറി. 
ഓളവും തീരവും (1969 ) ലൊക്കേഷനില്‍ സംവിധായകന്‍ പി.എന്‍.മേനോന്‍ , നിര്‍മ്മാതാവ് പി.എ. ബക്കര്‍ , ടി.ദാമോദരന്‍ മാസ്റ്റര്‍,  തിരക്കഥാകൃത്ത് എം.ടി.വാസുദേവന്‍ നായര്‍ , ഉഷാ നന്ദിനി , പുതുക്കുടി ബാലേട്ടന്‍ തുടങ്ങിയവര്‍
 

അടിയന്തരാവസ്ഥ കഴിഞ്ഞ ഉടനെയുള്ള മെഡിക്കല്‍ കോളേജ് കാമ്പസാണത്. അന്നത്തെ  കോളേജിലെ സ്ഥിരം സന്ദര്‍ശകരിലൊരാളായ ജോണ്‍ എബ്രഹാമിന്റെയും താവളമായിരുന്നു രാജേട്ടന്റെ ആ മുറി. ജോണിന്റെ മനോഹരമായ ഒരു ബ്ലാക്ക് ആന്റ് ഫോട്ടോ രാജേട്ടന്റെ അവിസ്മരണീയമായ രചനകളിലൊന്നാണ്.   ജോണിന്റെ  അവസാന ചിത്രമായ 'അമ്മ അറിയാനി ' (1986 ) ലെ മോര്‍ച്ചറി രംഗങ്ങള്‍  മുതല്‍ എണ്‍പതുകളുടെ തുടക്കത്തിലെ സ്വകാര്യ മെഡിക്കല്‍ കോളേജുകള്‍ക്കെതിരായമെഡിക്കോസ് സമരം വരെയുള്ള  രംഗങ്ങള്‍ സിനിമയിലേക്ക്  കയറി വന്നതില്‍ ജോണിന്റെ ഈ സന്ദര്‍ശനങ്ങള്‍ വലിയ പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുണ്ട് എന്നുറപ്പാണ്. മോര്‍ച്ചറി ആദ്യമായി കാണിച്ചു തന്നതും രാജേട്ടനായിരുന്നു. പിന്നെ പല കുപ്പികളില്‍ സൂക്ഷിച്ചു വച്ച ഭ്രൂണപ്രായം മുതലുള്ള പല കുഞ്ഞുങ്ങളുടെയും  ശരീരാവയവങ്ങളുടെയും  കാഴ്ചബംഗ്ലാവും .   

കേരളത്തിലേ അല്ലെന്ന് തോന്നിപ്പിക്കുന്ന കാമ്പസിന്റെ ഒരറ്റത്തുള്ള  കുന്നിന്‍പുറത്തെ രാജേട്ടന്റെ ക്വട്ടേഴ്‌സില്‍ ആദ്യമായി പോകുന്നതും  തങ്കമണി ചേച്ചിയെയും  ഫിറോസിനെയും  പോപ്പിയെയുമൊക്കെ കാണുന്നതും അപ്പോഴാണ്  . പല കാലങ്ങളില്‍ രാജേട്ടനെടുത്തു വച്ച കറുപ്പിലും വെളുപ്പിലുമുള്ള ഛായാപടങളുടെ മഹാശേഖരം ഞങ്ങള്‍ക്ക് കാണിച്ചു തരാന്‍ ഒടുങ്ങാത്ത ആവേശമായിരുന്നു രാജേട്ടനു് .  അതൊക്കെ  സൂക്ഷിക്കുന്ന പെട്ടിയെ  ഹൃദയത്തിന്റെ  കാഴ്ചബംഗ്ലാവ് പോലെ   ഹൃദയത്തിനൊപ്പം  കൊണ്ടു നടന്നു .പഴയ ഗ്രാമഫോണ്‍ റിക്കാഡറുകള്‍ മുതല്‍  കൊച്ചു കൊച്ചു കവറുകളില്‍ സൂക്ഷിച്ച നെഗറ്റീവുകളും ഛായാപടങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഒരു വിസ്മയഭൂമിയായിരുന്നു അത്. 

.എ.വിന്‍സന്റ് മാസ്റ്ററുടെ കോഴിക്കോടന്‍ സിനിമയായ മുറപ്പെണ്ണ് (1965) ലൊക്കേഷനില്‍ പാപ്പാത്തിയുടെ അമ്മച്ഛന്‍ ടി .ദാമോദരന്‍ മാസ്റ്റര്‍, നിലമ്പൂര്‍ ബാലേട്ടന്‍ , എം.ടി.വാസുദേവന്‍ നായര്‍ , എ.വിന്‍സന്റ് എന്നിവര്‍
 
 

1986 ല്‍  മാതൃഭൂമിയില്‍ ഒരു പത്രപ്രവര്‍ത്തകനായെത്തിയപ്പോള്‍ അവിടെയും രാജേട്ടന്‍   ഒരു നിത്യസന്ദര്‍ശകനായിരുന്നു . എന്റെ പെങ്ങള്‍ റാണേച്ചിയുടെ  ഭര്‍ത്താവും  അന്നത്തെ മാതൃഭൂമി  ചീഫ് റിപ്പോര്‍ട്ടറുമായ വി. രാജഗോപാലിന്റെ മുറിയിലാണ് എത്തുക . പ്രധാനപ്പെട്ട രാഷ്ട്രീയ സാമൂഹിക സാംസ്‌കാരിക നായകന്മാര്‍ മരിക്കുമ്പോഴോ അവരെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രധാന ഫീച്ചറുകള്‍ വരുമ്പോഴോ   രാജേട്ടന്റെ ഒരോര്‍മ്മച്ചിത്രം മാതൃഭൂമി അച്ചടിക്കും . അങ്ങിനെ അച്ചടിക്കുന്ന ഏതെങ്കിലും ചിത്രത്തിന് തന്റെ ബൈലൈന്‍ കൊടുത്തില്ലെങ്കില്‍ തൊട്ടടുത്ത ദിവസം വന്‍ കലാപമാണ് രാജേട്ടന്‍ ഓഫീസില്‍ അഴിച്ചുവിടുക. മാധ്യമ പ്രവര്‍ത്തനത്തിന്റെ പ്രാഥമിക പാഠങ്ങള്‍ മാതൃഭൂമിയെ മുഴുവന്‍ പഠിപ്പിക്കും. ഫോട്ടോഗ്രാഫുകള്‍ ഫോട്ടോഗ്രാഫറുടെ അനുമതിയില്ലാതെയും ബൈലൈന്‍ ഇല്ലാതെയും  പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിനെതിരെ ഒരായുഷ്‌ക്കാലം രാജേട്ടന്‍ പോരാടിയിട്ടുണ്ട്. 
' ഒരു കഥയോ കവിതയോ റിപ്പോര്‍ട്ടോ അങ്ങിനെ പ്രസിദ്ധീകരിക്കാന്‍ നിങ്ങള്‍ക്കാര്‍ക്കെങ്കിലും ധൈര്യം വരുമോ ? വരരുത് . ഓരോ ഫോട്ടോഗ്രാഫും ഫോട്ടോഗ്രാഫറുടെ ജീവിതമാണ്. ചോരയും വിയര്‍പ്പും കലര്‍ന്ന സര്‍ഗ്ഗാത്മക രചനയാണ് ' - രാജേട്ടന്റെ വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത അടിസ്ഥാന മന്ത്രമാണ്. ഫോട്ടോഗ്രാഫുകളുടെ ഓഥര്‍ഷിപ്പ് ബാഷ്പീകരിക്കുന്ന മാധ്യമ നിലപാട് ഒരിക്കലും പൊറുപ്പിച്ചില്ല. 


സോവിയറ്റ് യൂണിയനും കാലിക്കറ്റ് യൂണിവേഴ്‌സിറ്റിയില്‍ റഷ്യന്‍ പഠന വിഭാഗവും ഉണ്ടായിരുന്ന കാലമാണത്. മാനാഞ്ചിക്ക് അടുത്ത് സോവിയറ്റ് സ്മാരകമായി പ്രഭാത് ബുക്‌സും ഉണ്ട് . റഷ്യ എന്നാല്‍ രാജേട്ടന് സ്വന്തം തറവാട്ടുകാര്യമാണ്. അതിന്റെ കേരളത്തിലെ സ്വയം പ്രഖ്യാപിത  സംരക്ഷകന്‍  .  എന്നാല്‍ 1985 ല്‍ ഗോര്‍ബച്ചേവ് പെരിസ്‌ട്രോയിക്കക്കും  ഗ്ലാസ്സ്‌നോസ്തിനും തുടക്കമിട്ടതോടെ  സോവിയറ്റ് നില ആഗോളതലത്തില്‍ തന്നെ പരുങ്ങലിലായി . അക്കാലത്താണ് യൂണിവേഴിസിറ്റിയിലെ റഷ്യന്‍ പഠന വകുപ്പിലെ അധ്യാപകര്‍ സാമ്രാജ്യത്വ ഗൂഢാലോചന നടത്തുന്നുണ്ട് എന്ന മുന്നറിയിപ്പുമായി രാജേട്ടന്‍ ഒരു നാള്‍ മാതൃഭൂമിയില്‍ എത്തുന്നത്. 'അവരില്‍ സി.ഐ.എ. ചാരന്മാരുണ്ട് ' - രാജേട്ടന്‍ ഉറച്ചു വിശ്വസിച്ചു. രാജഗോപാലേട്ടനുമായി വലിയ വാഗ്വാദമായി. രാജേട്ടന്‍ അതിലിടപെടേണ്ട , ആവശ്യമെങ്കില്‍ റഷ്യ ഇടപെട്ടോളും അല്ലെങ്കില്‍ പോലീസ് എന്ന നിലപാടായിരുന്നു രാജഗോപാലേട്ടന്റെത്. എന്നാല്‍ വിടാന്‍ രാജേട്ടന്‍ ഒരുക്കമല്ലായിരുന്നു. ഒടുവിലതില്‍   പോലീസിടപ്പെട്ടു , വാര്‍ത്തയായി. രാജേട്ടന് വിലക്കായി.   സോവിയറ്റ് യൂണിയന്റെ പതനത്തിന്റെ മുന്നോടിയായിത്തന്നെ റഷ്യന്‍ പഠന വിഭാഗം വീഴ്ചയുടെ ലക്ഷണങ്ങള്‍ കാട്ടിയത് റഷ്യന്‍ ആരാധകനായ രാജേട്ടന് സഹിക്കാവുന്നതിലും അപ്പുറമായിരുന്നു  . 

മകള്‍ മുക്തചന്ദിന്റെ ഓര്‍മ്മകളിലെ രാജേട്ടന്‍. തിരുവനൂരിലെ സാനഡുവിലെ ഒരോ സന്ദര്‍ശത്തിലെയും അവസാന രംഗം ഇങ്ങിനെയാണ്.
 

1991 . സോവിയറ്റ് പതനം പൂര്‍ണ്ണമായി. ഭൂമിയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും അസ്വസ്ഥനായ ആത്മാവായിരുന്നു രാജേട്ടന്‍ അക്കാലത്ത്. എ.കെ. ജി. , പി.സി. ജോഷി,  എസ്. എ .ഡാങ്കേ ,  ഇന്ദ്രജിത്ത് ഗുപ്ത , സി. രാജേശ്വര റാവു, എന്‍. ഇ. ബല്‍റാം  , സി. അച്ചുതമേനോന്‍ , ഇ.എം. എസ്. നമ്പൂതിരിപ്പാട്,  എം.എന്‍. ഗോവിന്ദന്‍ നായര്‍ , പി.കെ. വാസുദേവന്‍ നായര്‍ കെ.സി. ജോര്‍ജ്ജ് .... ഒരായുഷ്‌ക്കാലം രാജ്യത്തെ പ്രധാന കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാര്‍ട്ടി നേതാക്കളെ മുഴുവന്‍ പിന്‍തുടര്‍ന്ന്  അവരെ കറുപ്പിലും വെളുപ്പിലുമായി അടയാളപ്പെടുത്തിയ കണ്ണുകള്‍ ക്യാമറ മിക്കവാറും കൈ കൊണ്ട് തൊടാതായിരുന്നു. ഫിലീം മരിച്ച് കളര്‍ ഡിജിറ്റല്‍ യുഗത്തിലേക്കുള്ള കുതിപ്പ് അനിയന്ത്രിതമായിരുന്നു. പല അതിര്‍ത്തികളും മായ്ക്കപ്പെട്ടു കൊണ്ടേയിരുന്നു.രാഷ്ട്രീയ സാമൂഹിക  ബന്ധങളും സമവാക്യങ്ങളും മാറുകയായിരുന്നു. അപ്പോഴാണ് ഒരു നാള്‍ അതിരാവിലെ  എനിക്കൊരു കല്യാണാലോചനയുമായി രാജേട്ടന്‍ പടിഞ്ഞാറെ നടക്കാവില്‍ എന്റെ വീട് തേടിപ്പിടിച്ചെത്തുന്നത്. വീട്ടിലാരും അപ്പോള്‍ ഉണര്‍ന്നിട്ടുപോലുമില്ലായിരുന്നു. തന്റെ ആത്മമിത്രങ്ങളായ ടി.ദാമോദരന്‍ മാഷിനും പുഷ്പക്കും ദീദി എന്ന ഒരു മകളുണ്ടെന്നും അത്  എനിക്ക് പറ്റിയ പെണ്ണായിരിക്കുമെന്നാണ് എല്ലാവരെയും  ഉറക്കത്തില്‍ നിന്നും വിളിച്ചെഴുന്നേല്പിച്ച് പറഞ്ഞത്. അച്ഛനും അമ്മയും ഏട്ടനും അനിയനുമൊക്കെ കുറച്ചു നേരം അമ്പരന്നു എന്നതാണ് വാസ്തവം. അത്ര നേരത്തെ യുള്ള ഒരു കല്യാണാലോചനയുടെ രീതി തന്നെ അവരെ ഞെട്ടിച്ചു .    രാജഗോപാലേട്ടനുമായി ചര്‍ച്ച ചെയ്തു കഴിഞ്ഞ ആശയമായാണ്  രാജേട്ടന്‍ ഇതവതരിപ്പിക്കുന്നത്. ഇരുവീട്ടുകാര്‍ക്കുമിടയില്‍ അങ്ങോട്ടുമിങ്ങോട്ടും അതിവേഗം കുതിച്ചു പാഞ്ഞ് അദ്ദേഹം എല്ലാറ്റിനും വേഗം കൂട്ടി. ഒരു കാര്യം തീരുമാനിച്ചാല്‍ അതാണദ്ദേഹത്തിന്റെ രീതി.  ദാമോദരന്‍ മാഷോടും  രാജേട്ടന്‍ തന്നെ വിഷയം  നേരിട്ടവതരിപ്പിച്ചത്  .   എന്നാല്‍ ചെക്കന്റെ വീട്ടില്‍ നിന്നും കുടുംബക്കാര്‍ ഒന്നിച്ചുവന്നുള്ള ഒരു പെണ്ണുകാണല്‍ തന്റെ പെണ്‍മകളുടെ കാര്യത്തില്‍ നടപ്പില്ലെന്നും   അവര്‍ക്ക് വേണമെങ്കില്‍ പുറത്തെവിടെയെങ്കിലും വച്ച് കാണാം , സംസാരിക്കാം , മകള്‍ക്ക്  ഇഷ്ടപ്പെട്ടാല്‍  അത്ര മാത്രമേ  മുന്നോട്ടു പോകാനാവൂ തുടങ്ങിയ ഉറച്ച വ്യവസ്ഥകള്‍ മാഷ് മുന്നോട്ടു വച്ചു . പുറത്ത് വച്ച് കാണലൊന്നും  ശരിയല്ലെന്ന് രാജേട്ടന്‍ .മാഷിന്റെ രീതി എന്റെ വീട്ടുകാരെ ബോധ്യപ്പെടുത്താനും നീണ്ട ചര്‍ച്ചകള്‍ . ഒടുവില്‍  അതൊത്തുതീര്‍പ്പാക്കി. 


രാജേട്ടന്റെ നേതൃത്വത്തില്‍ ഒരു രാഷ്ട്രീയ സാംസ്‌കാരിക സംഘം ടി ദാമോദരന്‍ മാഷുമായുള്ള ഒരു ചര്‍ച്ചക്ക് മാഷിന്റെ വീടിനോട് ചേര്‍ന്നുള്ള എഴുത്തുമുറി സന്ദര്‍ശിക്കാനാണ്  ധാരണയായത് . പെണ്ണുകാണലില്ല , അതിനെപ്പറ്റി ചര്‍ച്ചയുണ്ടാകില്ല   എന്ന്.  അജിത , അജിയേച്ചിയുടെ ജീവിത പങ്കാളിയും എല്ലാവരുടെയും സുഹൃത്തുമായ ടി.പി. യാക്കൂബ് വി.രാജഗോപാല്‍ , ഭാര്യ റാണേച്ചി , മാതൃഭൂമിയില്‍ ചിത്രഭൂമിയുടെ സബ്ബ് എഡിറ്ററെന്ന നിലക്ക് ദാമോദരന്‍ മാഷിന്റെ കൂടി സുഹൃത്തായ ബി.ജയചന്ദ്രന്‍   ഞാന്‍ , രാജേട്ടന്‍ ഇത്രയുമായിരുന്നു ചര്‍ച്ചാസംഘം .ഞങ്ങള്‍ അവിടെ  എത്തിയ  ഉടന്‍ മാഷ്  സോവിയറ്റ് പതനം ചര്‍ച്ചയായി എടുത്തിട്ടു . പിന്നെ റഷ്യന്‍ വിപ്ലവം എങ്ങിനെ ലെനിന്‍ നടത്തി എന്നതിലേക്ക് അത് പടര്‍ന്നു . റഷ്യ കണ്ട ,റഷ്യന്‍ ഫിലീം ഇന്‍സ്റ്റിറ്റൂട്ടില്‍ ഛായാഗ്രഹം പഠിച്ച രാജേട്ടനും റഷ്യന്‍ വിപ്ലവത്തില്‍ മുങ്ങി നിവര്‍ന്ന അജിതേച്ചിയും സോവിയറ്റ് ചാരന്‍ എന്ന വിളിപ്പേര് കിട്ടും വരെ റഷ്യന്‍ പക്ഷപാതിയായിരുന്ന മോസ്‌കോ ഒളിമ്പിക്‌സ് റിപ്പോര്‍ട്ട് ചെയ്തിട്ടുള്ള  രാജഗോപാലേട്ടനും അടക്കം എല്ലാവരും അതില്‍ ഉടക്കി.  1905 ന് ശേഷം 1917 വരെയുള്ള കാലത്ത് ലെനിന്‍ എവിടെയായിരുന്നു എത്ര കാലം റഷ്യയിലുണ്ടായിരുന്നു എന്ന വിഷയമാണ് ദാമോദരന്‍ മാഷ് ഉന്നയിച്ചത് .റഷ്യന്‍ വിപ്ലവത്തില്‍  റഷ്യയില്‍ ജീവിച്ച് അതിന് നേതൃത്വം കൊടുത്ത സ്റ്റാലിനുള്ള പങ്ക് ലെനിന് ഇല്ലെന്നായി മാഷ്. അതിനിടയില്‍ ദീദി കോളേജ് വിട്ടു വന്നു , കുറച്ചു നേരം ചര്‍ച്ചയില്‍ പങ്കെടുത്തു .  ഫെമിനിസ്റ്റ് ആക്ടിവിസത്തിന്റെ ഭാഗമായി വിവാഹം തന്നെ വേണ്ടെന്ന് പറഞ്ഞേക്കുമോ എന്ന ആശങ്ക കാരണമാണ് അനുനയത്തിനായി അജിതേച്ചിയെയും കൂടെ ചേര്‍ത്തിരുന്നത്. അവരുത് നിവര്‍ത്തിച്ചു തന്നതിനാല്‍ വിവാഹം നടന്നു. 


ഇതിനിടയിലാണ് കോഴിക്കോട്ട് ഒരു വീടെടുക്കാന്‍ ഒരു സ്ഥലം തേടിയുള്ള  രാജേട്ടന്റെ അന്വേഷണ പരമ്പര നടക്കുന്നത്. എവിടെയെങ്കിലും ജീവിതം വേരുപിടിപ്പിക്കാനാവില്ല എന്ന നിലപാടായിരുന്നു രാജേട്ടന്.  തിരുവനൂരിലുള്ള  മാതൃഭൂമി ചീഫ് ഫോട്ടോഗ്രാഫര്‍ കോഴിപ്പുറത്ത് വേണുഗോപാലിന്റെ തറവാട് വീടിനോട് ചേര്‍ന്ന് ഒരു നൂറ്റാണ്ട് പഴക്കമുള്ള ഒരു മദ്രാസ്സ് മുല്ല മരം പൂത്തു നില്‍ക്കുന്ന സ്ഥലം രാജേട്ടന്റെ കണ്ണില്‍ പെടുന്നത്.   ആ പൂമരത്തെ സംരക്ഷിക്കാനും സ്വന്തമാക്കാനും  വേണ്ടിയാണ് ആ  സ്ഥലം വാങ്ങിയത് എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ സിദ്ധാന്തം . അവിടെ പൗരാണികമായ ചരിത്ര സാന്നിധ്യം ഉണ്ടെന്നു് ഉറച്ചു വിശ്വസിച്ചു.  പിന്നെ ആ സാന്നിധ്യത്തില്‍   
 ' സാനഡു ' എന്ന സ്വപ്നഭവനം  രാജേട്ടന്‍ പണിതു. വീടിന്റെ പൂമുഖം പോലെത്തന്നെ  പിന്നാമ്പുറത്തുള്ള മുല്ലക്കും ഉണ്ട്  പ്രാധാന്യം എന്ന വെളിപാടിന്റെ ആവിഷ്‌ക്കാരമായിരുന്നു അത് . പൂമരത്തിന്റെ വേരുകളെ ഒട്ടും ഹനിക്കാതെയാണ് വീടിന്റെ പ്ലാന്‍ പോലും ഉണ്ടാക്കിയത്. മരിയ്ക്കും വരെ സ്വന്തം ശരീരഭാഗം പോലെത്തന്നെ ആ മുല്ലമരം സംരക്ഷിച്ചു. ആ ഓര്‍മ്മമരം ഇപ്പോഴും രാജേട്ടന്റ ഓര്‍മ്മകള്‍ വഹിച്ച് തലയുയര്‍ത്തി നില്‍ക്കുന്നു.


2012 ല്‍  അപ്രതീക്ഷിതമായി മാഷ് വിട വാങ്ങിയതില്‍ പിന്നെ ഒരിക്കലും രാജേട്ടന്‍ മീഞ്ചന്തയിലെ ഞങ്ങളുടെ വീട്ടിലേക്ക് കാലു കുത്തിയിട്ടില്ല. പിന്നിട്ട എല്ലാവര്‍ഷവും മാര്‍ച്ച് 28ന് ഓര്‍മ്മിച്ചു വിളിയ്ക്കും. ഇന്നല്ലേ എന്ന്.  ദാമോദരന്‍ മാഷിന്റെ  പേരില്‍ അനുസ്മരണച്ചടങ് നടന്ന ഒരു വര്‍ഷവും അങ്ങോട്ട് വന്നില്ല. ഒടുവില്‍ അഞ്ചാം ഓര്‍മ്മ  വര്‍ഷം മാതൃഭൂമി പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഓര്‍മ്മ പുസ്തകം ' ടി.ദാമോദരന്‍ ' ഏററു വാങ്ങേണ്ടിയിരുന്നത് പുനലൂര്‍ രാജേട്ടനായിരുന്നു. എന്നാല്‍ അവസാനവേളയില്‍ പിന്‍വാങ്ങി. എനിക്ക് കഴിയുന്നില്ല എന്ന് അറിയിച്ചു.  വൈക്കം മുഹമ്മദ് ബഷീര്‍ എന്ന മഹാരാജ്യത്തേക്ക് തന്നെ കൂട്ടിക്കൊണ്ട് പോയത് ദാമോദരന്‍ മാഷായിരുന്നു എന്ന് എല്ലാ അഭിമുഖങളിലും രാജേട്ടന്‍ ഓര്‍ത്തു . ആ സൗഹൃദത്തിലെ വഴിത്തിരിവായിരുന്നു അത് . 1965 ല്‍ എ. വിന്‍സന്റ് മാസ്റ്റര്‍ കോഴിക്കോടന്‍ സിനിമയുടെ  പുതിയ അധ്യായം തുറക്കുമ്പോള്‍ സംഘാടകനായി ദാമോദരന്‍ മാഷും അനൗദ്യോഗിക നിശ്ചല ഛായാഗ്രാഹകനായി സുഹൃത്ത്  പുനലൂര്‍ രാജേട്ടനും ഒപ്പമുണ്ടായിരുന്നു . അത് പിന്നീട് ദാമോദരന്‍ മാഷ് ഒരു പ്രധാന വേഷം ചെയ്ത പി.എന്‍. മേനോന്റെ  ഓളവും തീരവും എന്ന സിനിമയുടെ ലൊക്കേഷന്‍ കാഴ്ചകളിലേക്കും നീണ്ടു. രണ്ടു സിനിമകളുടെയും ഏതാനും  സ്റ്റില്ലുകള്‍ മാത്രമേ ഇപ്പോള്‍ ഡിജിറ്റലായിട്ടുള്ളു. പ്രിന്റ് എടുക്കപ്പെടാത്ത രാജേട്ടന്റെ നെഗറ്റീവുകളുടെ മഹാശേഖരത്തില്‍ ഇനിയും വെളിച്ചം കാണാത്ത അനര്‍ഘ നിമിഷങ്ങളുടെ ഖനി തന്നെ ഉണ്ടാകും. കാലം അത് വെളിച്ചത്ത് കൊണ്ടു വരുമായിരിക്കും. അവയുടെ സംരക്ഷണത്തിനായി ഒരു പുനലൂര്‍ രാജന്‍ ഫൗണ്ടേഷന്‍ തന്നെ സര്‍ക്കാര്‍ തലത്തില്‍  അതിനായി രൂപം കൊള്ളേണ്ടതുണ്ട്. കേരളത്തിലെ കമ്മ്യൂണിസത്തിന്റെയും സിനിമയുടെയും യൗവ്വനത്തെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുമ്പോള്‍ ഈ ഛായാപടങള്‍ക്ക് ഒരു മഹാ ലോകത്തിന്റെ കാഴ്ചകളിലേക്കുള്ള വഴികാട്ടികളായി മാറാനാവും.


ദാമോദരന്‍ മാഷ് വിടവാങ്ങിയ ശേഷം  2016 ല്‍ റഷ്യയും സെന്റ് പീറ്റേഴ്‌സ് ബര്‍ഗും കാണാന്‍ പോകുമ്പോള്‍ അത് ഒരായുഷ്‌ക്കാലം റഷ്യയെ തന്റെതായ രീതിയില്‍ പഠിക്കാന്‍ ശ്രമിച്ച ഈ രണ്ട്  പിതാമഹന്മാര്‍ സമ്മാനിച്ച അറിവുകളിലൂടെയുള്ള , കാഴ്ചകളിലൂടെയുള്ള യാത്രയായിരുന്നു. വഴികാട്ടികള്‍ മുന്നറിയിപ്പുകളും കരുതലുകളും  പ്രസരിപ്പിക്കുന്നു. 


രാജേട്ടന്‍ വിട പറയുന്ന ദിവസത്തിലെ അവസാനത്തെ (2020 ഓഗസ്റ്റ് 14)  ഫോണ്‍ കോള്‍ വരെയും ആ കരുതല്‍ തുടര്‍ന്നു . കോവിഡ് ആയിരുന്നു അവസാനത്തെ കരുതല്‍. ആസ്പത്രിയിലേക്ക് പോകാന്‍ വിസമ്മതിച്ചു നില്‍ക്കുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. അതിന്റെ കാരണവും സ്വന്തം മരണത്തേക്കാളും തന്റെ പ്രിയപ്പെട്ടവരുടെ ജീവനിലുള്ള കരുതലായിരുന്നു  . ആസ്പത്രിയിലേക്ക്  തങ്കമണിയേച്ചി ഒപ്പം വരുന്നതിനും എതിരായിരുന്നു. വരികയേ ചെയ്യരുത് എന്നായിരുന്നു  നിലപാട് . മകന്‍ ഡോ.ഫിറോസ് രാജന്‍ ( ഓങ്കോ സര്‍ജന്‍, കോവൈ മെഡിക്കല്‍ സെന്റര്‍) കൊയമ്പത്തൂരില്‍ നിന്നും എത്താനുള്ള നേരമുണ്ടായിരുന്നില്ല.  അസ്വാസ്ഥ്യം പെരുകിയപ്പോള്‍ ഒടുവില്‍   ആസ്പത്രിയിലേക്ക് പോകാന്‍ സമ്മതിയ്ക്കുകയായിരുന്നു . പഴയ മെഡിക്കല്‍ കോളേജ് സുഹൃത്ത് സംഘത്തില്‍പ്പെട്ട ,  മിംസിലെ എമര്‍ജസി മെഡിസിന്‍ മേധാവിയായ ഡോ: വേണുഗോപാലാണ് ഇതിന് കൂട്ടായി നിന്നത്. തല്‍സമയം ഡോക്ടര്‍മാരടങ്ങുന്ന ആംബുലന്‍സ് സജ്ജമാക്കി രാജേട്ടന്റെ ജീവന്‍ രക്ഷിക്കാനുള്ള യത്‌നത്തില്‍ മുന്നിട്ടിറങ്ങി. രാത്രി പത്തു മണിയോടെ കൊയമ്പത്തൂരില്‍ നിന്നും  ഫിറോസ് മിംസില്‍ രാജേട്ടന്റെ അടുത്തെത്തി.  അര്‍ദ്ധരാത്രി കഴിയും വരെയും പ്രത്യാശയുണ്ടായിരുന്നു . മലേഷ്യയില്‍ നിന്നും മകള്‍ ഡോ. പോപ്പി രാജന്‍  ( ക്വാലാലംബൂര്‍ മെഡിക്കല്‍ കോളേജ് )  വിളിച്ച് ആ പ്രത്യാശ പങ്കുവച്ചു. തന്നെ കാണാതെ അച്ഛന് പോകാനാകില്ലെന്ന് .പുലര്‍ച്ച  1.40 ആയപ്പോള്‍ ആ പ്രത്യാശ കൈവിട്ട് ഫിറോസിന്റ വിളി വന്നു. അച്ഛന്‍ ഇനി ഇല്ല എന്ന്. പൊടുന്നനെ എല്ലാം നിശബ്ദമായി.


ഹൃദയാഘാതം മനുഷ്യ ജീവന്‍ കവര്‍ന്നെടുക്കുന്ന നിശബ്ദമായ വഴികള്‍  നമ്മുടെ  ഒരു ആരോഗ്യ  സംവിധാനത്തിനും  നിയന്ത്രണത്തിലാക്കാനായിട്ടില്ല. ഒരു വഴി അടയുമ്പോള്‍ അത് മറ്റൊരു വഴി കണ്ടെത്തുന്നു. മരണത്തിന്റെ വഴികള്‍ മരണത്തിന് മാത്രമറിയാം.  ഒരു മനുഷ്യനിലും  അതിന്റെ അന്തിമ ഇടപെടല്‍ നടത്താതിരിക്കാനാകില്ല. അനിവാര്യമായ ആ വിധിയിലേക്ക്  ഓരോരുത്തരും ഒറ്റക്ക് നടക്കുന്നു. ഇപ്പോള്‍ രാജേട്ടനും നടന്നു.


തിരിഞ്ഞു നോക്കുമ്പോള്‍ 2004 - 2012 കാലത്ത് ചിത്രഭൂമിയുടെ ചുമതലയിലിരുന്ന കാലത്ത് രാജേട്ടന്റെ നിരവധി ചിത്രങ്ങള്‍ അതില്‍ ഭംഗിയായി ബൈ ലൈനോടുകൂടി അച്ചടിയ്ക്കാനും എനിക്ക് കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ചിത്രഭൂമി  അദ്ദേഹത്തിന് തൃപ്തിയാകുന്ന റെമ്യൂണറേഷന്‍ നല്‍കിയിട്ടുമുണ്ട്. പ്രേംനസീര്‍, മധു, ശാരദ ,  പി.ഭാസ്‌കരന്‍ തുടങ്ങിയവരുടെ അപൂര്‍ച്ച ചിത്രങ്ങള്‍ ഇതില്‍ ഉള്‍പ്പെടും.  കറുപ്പിലും വെളുപ്പിലുമുള്ള പുനലൂര്‍ രാജേട്ടന്റെ ഛായാപടങളിലൂടെ കടന്നുപോയ ഒരു  മാധ്യമ പ്രവര്‍ത്തകനെന്ന നിലക്ക് അദ്ദേഹത്തിന്റെ തിരഞ്ഞെടുപ്പിലെ കടുത്ത ഇഷ്ടാനിഷ്ടങ്ങള്‍ ആലോചനാമൃതമായ ഒരു വിഷയമാണ്. ഒരു പ്രത്യേക കാലത്ത് ഫോട്ടോഗ്രാഫിയില്‍ നിന്നുള്ള പിന്മാറ്റവും ഒരു വലിയ പഠന വിഷയമാണ്. സോവിയറ്റ് പതനത്തിന് സമാന്തരമാണ് രാജേട്ടന്റെ പിന്മാറ്റം.  അതിന്റെ   രാഷ്ട്രീയമായ അര്‍ത്ഥതലങള്‍ പ്രധാനമാണ്. മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ട് കാലത്തെ  ( 1990 - 2020 ) വലിയ നിശബ്ദത അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഫോട്ടോഗ്രാഫിയില്‍ പ്രകടമാണ്. അതിനെ സാങ്കേതിക വിദ്യയില്‍ വന്ന പരിണാമമായി ചുരുക്കിയെഴുതാനാവില്ല.


ലോകത്ത് ആദ്യമായി ചലച്ചിത്ര പഠനത്തിന് തുടക്കമിട്ട മോസ്‌കോയിലെ ഓള്‍ യൂണിയന്‍  സിനിമാറ്റോഗ്രാഫി ഇന്‍സ്റ്റിറ്റ്യൂട്ടില്‍ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാര്‍ട്ടി പിന്തുണയോടെ പഠിയ്ക്കാനായ ഇന്ത്യയിലെ ഏക ഛായാഗ്രാഹകനാരിക്കും പുനലൂര്‍ രാജന്‍. 1964 ലെ പാര്‍ട്ടി പിളര്‍പ്പിന് ശേഷമാണ് സിനിമയെടുക്കുവാനുള്ള തീരുമാനവുമായി പാര്‍ട്ടി അത്തരമൊരു തീരുമാനത്തിലേക്ക് എത്തുന്നത്. ഐസന്‍സ്റ്റീന്‍, പുദോവ്കിന്‍ , പരാഞ്ചിനോവ്, താര്‍ക്കോവ്‌സ്‌കി എന്നിവര്‍ പഠിച്ചിറങ്ങിയ ഇന്‍സ്റ്ററ്യൂട്ടാണത്. രാജേട്ടന്‍ പഠിക്കുന്ന കാലത്ത് താര്‍ക്കോവ്‌സ്‌കി അവിടെ ഗസ്റ്റ് ലക്ചററായുണ്ട്. എന്നിട്ടും തിരിച്ചു വന്ന് അദ്ദേഹം സിനിമയിലേക്ക് കടന്നില്ല എന്നതും പഠിക്കപ്പെടേണ്ടതാണ്.  അറുപതുകളുടെ മധ്യത്തില്‍ എ.വിന്‍സന്റ് മാസ്റ്റര്‍ മുറപ്പെണ്ണും പി.ഭാസ്‌കരന്‍ മാസ്റ്റര്‍ ഇരുട്ടിന്റെ ആത്മാവും  അന്ത്യത്തില്‍ പി.എന്‍.മേനോന്‍ ഓളവും തീരവും എടുക്കുമ്പോള്‍ നിശ്ചല ഛായാഗ്രാഹകനായി അദ്ദേഹം അതിന് സാക്ഷിയായിട്ടുണ്ട്. എന്നാല്‍ എഴുപതുകളില്‍ മലയാളത്തില്‍ ആര്‍ട്ട് സ്‌കൂള്‍ മലയാളത്തില്‍ കരുത്താര്‍ജ്ജിച്ചപ്പോള്‍ അതിന്റെ ഭാഗമായതിന്റെ അടയാളമില്ല. ആ പിന്‍വാങ്ങല്‍ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാര്‍ട്ടിക്ക് ഒരു സ്വന്തം  ചലച്ചിത്രകാരന്‍ ഉണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യതയാണ് നഷ്ടപ്പെടുത്തിയത്. അത് മൂലധനത്തിന്റെ വിജയവും സിനിമയുടെ പരാജയവുമാണ് .

 
കോഴിക്കോട്ട് മാനാരിപ്പാടം ശ്മശാനത്ത്   രാജേട്ടന്റെ മകന്‍ ഡോ: ഫിറോസ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിതക്ക് അന്തിമ പ്രണാമമര്‍പ്പിക്കുന്നു


2020 ഓഗസ്റ്റ് 15 , പുലര്‍ച്ച 1.40. മരണം കണ്ണു തുറന്നപ്പോള്‍  അതുവരെ എടുക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലാത്ത  ഛായാപടം പോലെ പിറക്കുന്നു പുനലൂര്‍ രാജന്‍ എന്ന പുതിയ ഛായാപടം. ഇനി അനശ്വരം , എന്നും 81 വയസ്സ് .  അവിചാരിതവും അപ്രതീക്ഷിതവുമായ ഒരു പുനലൂര്‍ രാജന്‍ ക്ലിക്ക് പോലെ.  അതെ,  അടയാത്ത കണ്ണായി .മരിയ്ക്കാത്ത നക്ഷത്രമായി.


മാനാരിപ്പാടത്ത് എരിയുന്ന ചിത വിട്ടേച്ച് പിരിയുമ്പോള്‍ മനസ്സില്‍ പറഞ്ഞു : വിട പറയുന്നില്ല , ലാല്‍സലാം സഖാവേ 

 

 
 
 

Comments

Leave a reply.

മലയാളത്തില്‍ ടൈപ്പ് ചെയ്യാന്‍ ഇവിടെ ക്ലിക്ക് ചെയ്യുക
captcha image